Storczyk
Kukułka FuchsaDactylorhiza fuchsii
Najliczniejszy storczyk doliny — prawdopodobnie największa populacja na Dolnym Śląsku.
Dolina Kleśnicy była do niedawna jedną z najlepiej zachowanych dolin w Sudetach — z niemal naturalnymi zbiorowiskami roślinnymi, zwłaszcza buczynami oraz roślinnością nadpotokową i naskalną, silnie związaną z budową geologiczną terenu, przede wszystkim ze skałami wapiennymi.
Rosną tu m.in. żyzne buczyny sudeckie, a wielką osobliwością flory wapieniolubnej jest dość liczne występowanie nieznanej poza tym w Sudetach trawy seslerii tatrzańskiej oraz rzadkiej tu irgi zwyczajnej.
Ochrona
Dolina pod ochroną
Cała okolica leży w granicach Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego oraz obszaru Natura 2000 „Góry Bialskie i Grupa Śnieżnika". W 2023 roku ochronę rezerwatową znacząco rozszerzono.
Sercem obszaru jest rezerwat „Jaskinia Niedźwiedzia". Na mocy zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z grudnia 2022 r., 2 stycznia 2023 r. włączono do niego dwa nowe fragmenty: dawny kamieniołom marmuru Kletno I (eksploatowany w latach 1865–1993, ok. 8 ha) oraz dolinę Kleśnicy powyżej rezerwatu wraz z otaczającym lasem — łącznie ok. 233 ha, z ponad 130 ha otuliny.
To jeden z niewielu pozytywnych przykładów, gdzie ochrona przyrody okazała się ważniejsza od wydobycia cennego marmuru. Dziś teren podlega jednej z najwyższych form ochrony w Polsce.
Forma ochronyrezerwat przyrody + otulina
Rozszerzenie2 stycznia 2023 r.
Powierzchnia~233 ha + ~130 ha otuliny
Położeniestoki Żmijowca i Stromej, 613–1426 m
NadleśnictwoLądek-Zdrój
Natura 2000Góry Bialskie i Grupa Śnieżnika
Las
Buczyny i leśne runo
Stoki doliny porasta żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum) — drzewostan buduje głównie buk zwyczajny, z domieszką jawora i świerka.
W runie pojawia się bogata flora wiosenna: przylaszczka pospolita, kopytnik, zawilec gajowy, czerniec gronkowy i marzanka wonna. Wśród gatunków rzadkich lub chronionych rosną tu lilia złotogłów, gnieźnik leśny, kruszczyk szerokolistny, zerwa kłosowa i wawrzynek wilczełyko.
Buczyna stanowi fragment większego kompleksu, którego najcenniejsze płaty chronione są w sąsiadującym rezerwacie; wyżej, na wapiennych zboczach, przechodzi ona stopniowo w zbiorowiska naskalne i murawy.
Kamieniołom Kletno I
Nieoczekiwana ostoja przyrody
Dawny kamieniołom marmuru — eksploatowany od 1865 r. do 1993 r. — stał się dziś jedną z najważniejszych ostoi siedlisk nieleśnych w regionie.
W rozległej, dwukondygnacyjnej niecce obserwować można kolejne etapy naturalnej sukcesji — od roślinności pionierskiej po murawy kserotermiczne, młaki torfowiskowe i zbiorowiska naskalne. Na wapiennych ścianach rosną storczyki (listera jajowata, storczyk Fuchsa, podkolan biały), zanokcica północna i paprotka zwyczajna, a w podmokłych nieckach — rzadkie górskie młaki niskoturzycowe.
Prawdziwym symbolem miejsca jest kukułka Fuchsa — dolina Kleśnicy kryje prawdopodobnie największą dolnośląską populację tego storczyka, liczącą w dobrych latach wiele tysięcy osobników.
Woda i skała
Potoki i zjawiska krasowe
Rozpuszczalne w wodzie marmury sprawiają, że dolina Kleśnicy to jeden z najlepiej wykształconych obszarów krasowych tej części Sudetów.
Kleśnica (ok. 9 km) bierze początek na północnym stoku Śnieżnika na wysokości ok. 1260 m, w stromej dolince zwanej Gęsią Gardzielą. Zasilają ją górskie potoki spływające ze stoków Żmijowca: Dziki Potok, Sądejowy Potok i Malinowy Potok, wzdłuż których rozwijają się cenne źródliska wapienne i górskie ziołorośla.
Woda drąży w miękkim wapieniu podziemne korytarze i wraca na powierzchnię w postaci wywierzysk — przy dużych opadach tryskających niewielkimi fontannami. W innych miejscach potoki znikają pod ziemią jako ponory (głównie na stokach Płoski). Ze szczelin łączących się z jaskiniami wypływa wilgotne, chłodne powietrze o stałej temperaturze +5 °C — w upały widoczne jako para buchająca spod ziemi.
Świat pod ziemią
Jaskinie i życie w podziemiach
Poza słynną Jaskinią Niedźwiedzią dolina kryje kilka mniejszych, mniej znanych jaskiń — i wyjątkowe życie przystosowane do ciemności.
Sądejowa Szczelina 40 m · 1975
Odkryta m.in. przez Jakuba Sądeja. Za wlotem mała komora, dalej pionowe szczeliny sięgające 21 m w dół — być może część systemu Jaskini Niedźwiedziej. Dziś zamknięta ze względu na niestabilne ściany.
Stare Wywierzysko ponad 100 m
Wciąż eksplorowana, z „Studnią Konkubiny" (10 m). Ważne zimowisko i miejsce rojenia nietoperzy — stwierdzono tu rzadkie nocki orzęsione i Bechsteina.
Jaskinia Miniaturka ~20 m · 1970
Tuż obok wyjścia z Jaskini Niedźwiedziej, w marmurowej wkładce. Druga salka ma bogatą szatę naciekową — stalaktyty, stalagmity i szkliwo kalcytowe.
Jaskinia Wodna 6 m · 1962
Na zboczu kamieniołomu Kletno II; kanał źródlany dla wód spływających zachodnimi stokami doliny.
Fauna jaskiniowa
Wśród reliktów i endemitów podziemi są organizmy wyłącznie jaskiniowe — troglobionty (jak studniczek) — oraz troglofile, które w jaskiniach przechodzą cykl rozwojowy, ale bytują też na powierzchni; należy do nich m.in. motyl szczerbówka kseni. Troglobionty to doskonałe bioindykatory stanu wód podziemnych — czulsze niż metody fizyko-chemiczne — a niektóre gatunki uczestniczą w oczyszczaniu wód z bakterii i zanieczyszczeń.
Jaskinie są też miejscem okresowego pobytu trogloksenów — gatunków powierzchniowych, jak bezskrzydły owad skoczogonek Tetradontophora bielanensis, pająki, muchówki i chruściki — oraz najczęściej obserwowanych w podziemiach ssaków: nietoperzy.
Nietoperze
Jaskinia Niedźwiedzia to największe zimowisko nietoperzy na Ziemi Kłodzkiej. W styczniu 2026 r. naliczono w niej 1362 osobników (rok wcześniej ponad 1900) z 10 gatunków — to największe znane w Polsce zimowisko niezwykle rzadkiego nocka orzęsionego, jedno z największych w kraju nocka Brandta i nocka wąsatka oraz największe na Dolnym Śląsku gacka brunatnego. Sporo nietoperzy hibernuje także w sztolniach dawnej kopalni „Kopaliny".
1362nietoperzy (styczeń 2026)
10gatunków w jednym zimowisku
+5 °Cstała temperatura podziemi
Flora i fauna
Rzadkie i chronione gatunki
Wapienne podłoże i wilgotny klimat sprawiają, że w dolinie rosną rośliny znane w Sudetach niekiedy wyłącznie stąd.
Chroniona
Lilia złotogłówLilium martagon
Efektowna, chroniona bylina cienistych buczyn.
Górski
TojadAconitum
Silnie trujący, górski gatunek wilgotnych ziołorośli nad potokami.
Bylina
Miesiącznica trwałaLunaria rediviva
Górska bylina cienistych, wilgotnych lasów o pachnących kwiatach.
Chrząszcz
Wonnica piżmówkaAromia moschata
Chrząszcz o piżmowym zapachu, związany z wierzbami nad wodą.
Nietoperz
NietoperzeChiroptera
Dziesięć gatunków zimuje w jaskini i sztolniach — m.in. nocek orzęsiony.
Do największych osobliwości flory należą też: ostróżka wyniosła (Delphinium elatum) — dziś potwierdzona na Dolnym Śląsku niemal wyłącznie z doliny Kleśnicy — sesleria tatrzańska, nieznana poza tym w Sudetach, zdrojek błyszczący mniejszy, rzeżucha gorzka Opiza oraz fiołek dwukwiatowy, znany na Ziemi Kłodzkiej z zaledwie kilku miejsc.
Edukacja w terenie
Ścieżka Krasowa
Ścieżka edukacyjno-przyrodnicza o długości 2,75 km, w formie pętli, ze startem przy kamieniołomie Kletno I. Osiem przystanków opowiada o krasie doliny.
ICzym jest jaskinia i na czym polegają zjawiska krasowe.
IIPowstawanie poziomów jaskini wskutek wypiętrzania gór i erozji.
IIISzczeliny łączące jaskinię ze światem zewnętrznym.
IVWoda na styku skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych; cenne rośliny.
VPonory — znikanie potoku pod ziemią; badania wód.
VIŚciany kamieniołomu: kryształy węglanu wapnia i spękania.
VIIZjawiska krasowe i fontanny w wywierzyskach.
VIIIStare wywierzyska i współczesne rzeźbienie skał przez wodę.
Ścieżka jest krajobrazowo bardzo ciekawa, ale jej przebieg bywa mylący — w terenie oznakowanie nie zawsze jest wyraźne (zwłaszcza powyżej przystanku II, gdzie trzeba minąć ogrodzenie przy wyjściu z jaskini). Drewniany mostek na trasie uległ zniszczeniu w 2020 r. i przejście suchą stopą na tym odcinku bywa niemożliwe.
Zostaw dolinę taką, jaką ją zastałeś
Kilka zasad
Poruszaj się po wyznaczonych ścieżkach — wiele rzadkich roślin rośnie tuż przy drogach i łatwo je nieświadomie zadeptać. Nie zrywaj kwiatów (storczyki, lilie i inne gatunki są chronione), zimą uszanuj spokój hibernujących nietoperzy. Największym zagrożeniem dla tutejszej przyrody bywa dziś nie człowiek, lecz naturalna sukcesja lasu oraz osuszanie źródlisk — tym cenniejsze jest zachowanie doliny w spokoju.
Galeria
Dolina w kadrach
Potoki, kaskady, skały i widoki doliny Kleśnicy. Kliknij, aby powiększyć.